Histori - Kulturë
- Turizëm |
Vendi - Struktura
urbane - Historia |
| Frasnjotė
tė nderuar |
| Monumentet
- Riti |
| Doke
e zakone |
| Vera |
| Biblioteka
e muzeume |
| Puna
Prodhuese |
| Shoqata |
| Ngjarje |
| Numėrat
e duhur |
| Frasnita
mbi webin |
| |
| VENDI |
| Midis bashkësivet
arbëreshë të provinçës
së Kosencës, Frasnita është
sigurisht ndër më të favorizuarat
nga ana e vendit gjeografik: e përshkuar nga
Autostrada SA-RC është e arritshëme
lehtësisht edhe për në rrugën
Provinçale 105. E rrethuar nga Veriu nga
vargmali i Pulinit, është gjithë
e kultivuar vreshta dhe ullinj. Ka lartësi
486 metrash mbi nivelin e detit, ka klimë të
butë me dimra të butë dhe vera të
ngrohta. I këndshëm peisazhi, malor nga
Veriu, ku e vënë në kornizë
malet të veçantë të Pulinit,
të emërtuar Dolomite të Vogëla
për efektet kromatike të jashtëzakonshëm,
i sheshtë nga Jugu ku mund të admirohen
vreshtat të pazakonshme, prodhuese e verës
së fanshme D.O.C. Pollino dhe ullinjtë,
që bienë në zonën parapulinit
i D.O.Pit Bruzio, fryti i secilevet pasuron me vlerë
gjellat e kuzhinës së vendit. |
STRUKTURA URBANE |
| Organizimi
urban i qendravet arbëreshë është
interesant nga ana arkitektonike. Gjitonia është
berthama themelore e karakterizuar nga struktura
e quajtur italisht “a profferlo”, me
shesh qendror tek shpërndahen shtëpitë
që, lashtërisht , kishin shkallë
të jashtme. Strukturë arkitektonike dhe
sociale, gjitonia është vend mbështetje
privat dhe publik, vend pune e argëtimi, vend
kalimi i kulturës gojore dhe i vlerëvet
shoqërorë. “Gjitoni më se gjiri”
reciton urtësia popullore |
HISTORIA |
Shpërngulja
e tmerrit (1470/78), pas vdekjes së Gjergj
Kastriotit Skanderbegut (më 17 janar 1468),
sipas vjershëve të rapsodisë, ka
shmanguar drejt bregdetevet të Italisë
pothuaj se triqindmilë Shqipëtarë.
Tokat të sigurta të shtëpisë
së Aragonës, e mirënjohës
për ndihmën e sjell nga atleta Christi
Gjergj Kastrioti Skanderbegu në kohën
e luftës kundër Anxhoinevet, kanë
mirëpritur të mërguarit me prejardhje
nga bregu lindor i Adriatikut.
Midis këtyre, ata që, pas shtegtimeve
të ndryshëme dhe të gjatë,
u kanë caktuar, rreth vitin 1490, në
territorin e Frasnitës së sotme.
Emërtimi Frashineto i përdorur, sipas
burimevet dokumentare që nga viti 1264 nuk
është, por, i referuar vendit modern
arbëresh.
Shumë studiuesë përputhjën
duke referuar këtë emërtim një
vendi i ndodhur në territorin fshatar të
Kastrovillarit, afër qishës së
vogël kushtuar Shën Mërisë
së Mëshirisë.
Kapitullit të themelimit të Frasnitës,
që më parë ishte e quajtur Kasal
di San Pietro ose Kasal Nuovo del Duka, janë
datuar më 1490 dhe japin emërat e kontraktuesëvet:
Marino Tomaçello, peshkopi i Kasanos, dhe
zoti i vlefshëm i fshatit, dhe Shqiptarët.
Fshati, i varur atëherë nga juridiksioni
civil dhe kishtar i Kasanos, numëronte tridhjetë
kolibe dhe një qishë e kushtuar Shën
Lorenxos.
Emri Fraxinetum debitohet një frashërishtje
që gjëndei pranë fshatit.
Kjo e para bërthamë të mërguarish
u rrit pas shpërnguljës së Koronevet
(1534); shënjat të këtij fenomeni
janë të dëshmuara nga onomastika
e Frasnitës.
Bashkëjetësa me popullsitë vendëse,
e karakterizuar nga mosdurim reciprok, përcaktoi
themelimin atij që mund mbahet për geto,
K a lëtiret / Ka lëtinjtë, ku jetojnë
të ndarë gjithë ata që nuk
flisnin gjuhën arbëreshe.
Vitit 1491 i përketën kapitullit të
themelimit të Ejaninës. Në vitin
1500 qendra e vogël shkoi nga sundimi i Princëvet
të Kariatit, Princëvet Polikastrello
të Kastrovillarit dhe, pastaj, Sanseverinevet
nga Bisinjano.
Komuniteti, i quajtur lashtërisht Li Portiçilli
e, pastaj, Purçilli, detyron emërin
e sotëm lumit Ejano që i rrjedh afër
. Megjithëse hynë te bashkia e Frasnitës,
Ejanina paraqitet si realitet i veçuar
me doke dhe zakone tipike dhe me një variant
gjuhësor të veçantë.
top
|
|
| Frasnjotë
të nderuar |
Frasnita është
vendlindja e personaliteteve që
i kanë bërë dritë
botës kulturore arbëreshe.
Midis këtyre: Domeniko
Bellushi (1774-1833), peshkop
i Sinopes dhe president përjetë
i Kolegjit të Shën Adrianit
në Shën Mitër, institucioni
kulturor më i madh, bashkë
me Seminarin Grek-Shqiptar të Palermos,
për Arbëreshët; i vëllji
i tij Mikele Bellushi
(1754-1806) autor me pseudonimin “Filalete”
i një apologjije mbi zakonet fisnike
arbëreshe me titull Risposta
alla relazione di Monsignor Cardamone
Arcivescovo di Rossano al delegato della
Real Giurisdizione contro l’Arciprete
Albanese di San Giorgio. Risposta di
Filalete (Përgjigje shkrimit
e Monsinjor Kardamonit Kryepeshkopi
i Rossanos delegatit e Juridiksionit
Mbretëror kundër kryepriftit
arbëresh i Shën Gjergjit.
Përgjigja e Filaletit); nipi i
tij Mikele Bellushi
(1803-1876), famullitari intendent i
Frasnitës dhe autor mbledhjesh
poezish të pabotuara në gjuhën
arbëreshe; Viçenx
Dorsa (1823-1855), teorik,
ndër më të mëdhenjtë,
të drejtavet civile të Italisë
së Jugut dhe autor të veprave
themelore të kulturës arbëreshe.
Midis këtyre: Tra gli Albanesi.
Ricerche e Pensieri (Midis Arbëreshët.
Kërkime dhe Mendime), Studi
etimologici sulla lingua albanese (Studime
etimologjike mbi gjuhën arbëreshe),
La tradizione greco-latina negli
usi e nelle credenze popolari della
Calabria Citeriore (Tradita grek-latine
ndër zakonet dhe ndër besimet
popullore të Kalabrisë së
Këtejme). I çmuar shumë
nga De Rada ka qënë Akille
Parapunja (1855-1883) autor
poezish lirike me stil klasik. Përmendën
edhe papàs Bernard Bilota
(1843-1918) autor mbledhjesh rreth kulturës
popullore gojore arbëreshe; Lluka
Miranda (1852-1936) poet romantik;
papàs Françesko
Solano-Dushko Vetmo (1914-1999)
themelori i Katedrës së Gjuhës
dhe Letërsisë Shqipe në
Universitetin Kalabrisë dhe autor
poezish, dramash, novelash dhe i gramatikës
së gjuhës shqipe; papàs
Domeniko Bellici-Vorea Ujko
(1918-1989), lirika e secilit në
shënjën e kundërshtimevet
ka qënë konsideruar një
nga ato më energjike të jetës
kulturore bashkëkohore; arkimandrit
Xhusepe Ferrari (1913-1990)
docent i Gjuhës dhe Letërsisë
Shqipe në Universitetin e Barit
dhe autor mledhjeve të këngave
arbëreshe, që ka botuar edhe
një libër gramatike i gjuhës
shqipe; protopresbiter Emanuell
Xhordano (1920) themelor dhe
drejtor e revistës Zëri i
Arbëreshëvet dhe autor i Fjalorit;
papàs Antonio Bellushi
(1934) themelor i revistës Lidhja
dhe autor e studimeve demologjike dhe
gjuhësorë; Lluka Perrone
(1920-1984) autor mbledhjesh këngave,
përrallave dhe traditave popullore
arbëreshe. Frasnjotë edhe
disa personazhe themelore të antifashizëmit
së Kalabrisë: Andrea
Kroça (Çivët
1898-1984) dhe Alesandro Polikastro
(1889-1967).
top
|
|
QISHA
E FAMULLISË SË FJETURIT E SHËN
MËRISË VIRGJËR - QISHA E MADHE
Qisha
e famullisë e kushtuar të Fjeturit
e Shën Mërisë Virgjër
(Kimisis), ekzistuese para ardhjes së
Arbëreshëvet, ka qënë
riorganizuar dhe zgjeruar në gjysmën
e dytë të shekullit XVIII dhe inauguruar
rreth vitit 1767. Ndërhyrje të mëtejshëme
për përshtatjen e strukturës
qishtare ritit grek-bizantin i përket
vitit 1946, kur u porositën holandezët
Xhirolam Leusing realizimi i ikonavet për
ikonostasin, një nga më të
pasurit të Eparhisë. Plani i qishës
ka formën e kryqit latin. Brëndësia,
me një anijatë, është
në stilin barok. Mund të soditen
ikonat e shëndritshme të shkollës
ruse të Xhirolamit Leusing, ata të
Josif Drobonikut, ikonograf shqiptar, statuja
druri me vlerë që përfaqëson
Shën Mërinë e Papërlyer
dhe pikturat të shekullit të tetëmbëdhjetë
të Xhenesios Galtieri që përfaqësojnë
marrjen e Shën Mërisë në
qiell, Shën Mërinë me Jezuin
Fëmijë dhe Shënjtrat Françeskos
nga Paola e Trifon.
|
KOPELJA
(KAPELA) E SHËN LLUÇISË
E vendosur në qendrën historike,
në sheshin e Skanderbegut, qishëza,
e rindërtuar rreth vitit 1552 mbi një
strukturë e mëparshme , ka planin
në formën e kryqit latin. Brëndësia,
me një anijate, është në
stilin barok. Në vitet Nëntëdhjetë
të sh. XX, sipas vullnetit e papàsit
Françeskos Solano, qishëza qe
e pasuruar me një ikonostas të çmueshëm
mermerti me larime të sipërme dhe
dyer druri. Ikonat, të realizuara nga
ikonografi shqiptar Josif Droboniku, janë
ngallmuara në një mur madhështor
mermeri dhe i dekoruar. Sipas vullnetit e
të njëjtit papàs, mozaiku
që paraqet shënjtën dëshmore
nga Sirakusa, i realizuar nga i njëjti
ikonograf, zbukuron ballin e thjeshtë.
Kapela herët ishte kushtuar Shpirtravet
e Purgatorit (Hekakeqevet). Një kapelë
e vogël njëemërake ngrihei
herët në lagjen italianfolës
Ka Lëtiret. |
QISHA E SHËN
MËRISË KËTJE LARTË
Ndërtimi i ish-asketarit i kushtuar Shën
Mërisë Këtje Lartë (Madonna
delle Armi ose degli Aramei) i përket
skekujvet X – XI. Qisha, e së cilës
sot qëndrojnë vetëm dy mure
përfshijtur në shkëmbin e Timbës
së Korbit (Timpone del Corvo), paraqitei
si ndërtesë dykatëshe me qeli
të përdorura nga murgjit basilianë
të manastirit e Shën Pjetrit që
kushtoheshin jetës shpirtërore.
|
QISHA
E SHËN VASILIT TË MADH EJANINË
Qisha e Shën Vasilit të Madh në
Ejaninë i përket shekullit XVIII.
Brëndësia , me një anijate
e në stilin barok, paraqiste, lashtërisht
tre altare latine. Karakterizohet nga kupola
gjashtëkëndëske, balli i ndarë
në tre pjesë e kamarja dhe mozaiku
që përfaqëson Shën Vasilin
që qëndrojnë përmbi portalin.
Ikonostasi i përket fundit të vitevet
Dyzet të shekullit XX.
Aty ruhën shtatuja e drurit të drunjtë
të Shënjtravet Vasil dhe Luçia
të shekullit XIX, disa piktura të
shekullit XVIII të Galtierit dhe të
Bilotës, dhe ikonat të shkruara
nga Jannakakis, Turrà dhe Droboniku. |
QISHA
E SHËN PJETRIT
Monument kombëtar i përket
shekullit të X, qisha e kushtuar Apostullit
Pjetër është e vendosur nga
ana jug-perëndimore e qytetit e quajtur
lashtërisht Pylli i Shën Pjetrit.
Burime documentare dëshmojnë një
kuvend i shtuar basilikës.
Monumenti, sot me plan të karakterizuar
nga tre absida të vendosura mbi dy boshte
drejtkëndore, parashtronte, në fillim,
të katërtën absidë në
anën lindore.
Brendësia, e pasuruar gjatë shekullit
XVII me afreske, me dekore stokos dhe altare,
është e ndarë në tre anijata
nga shtylla mbështetëse me prerje
në trajtë kryqi.
Sintezë e përsosur ndërmjet
Lindjes dhe Perëndimit, qisha paraqit
anën kungore , kupolën dhe prezbiterin
në mënyrë tipike bizantine
kurse ndarja në anijata bashkon shumë
monumente të Perëndimit i krishterë.
Tipike kupola me kësulë me shkallë
të mëdha bashkë qendrore të
ngushta në drejtim të majës
e të shtruara me tjegulla; i veçantë
edhe orientimi i jashtëzakonshëm
i shënjtërorit drejt perëndimit.
Ka qënë seli i murgëvet italo-grekë
deri në 1750.
top
|
|
RITI BIZANTIN-GREK
Themelimi, në vitin 1919, i Eparhivet
të Ungrës dhe të Horës
së Arbëreshëvet siguroi mbrojtjen
e identitetit fetar arbëresh. Viti liturgjik
bizantin parashikon tre cikële festash:
festa me datë të pandryshueshme,
me datë të lëvizshme dhe cikëli
i përjavshëm, dhe formularet e Shën
Xhovanit Krisostomo, Shën Vasilit të
Madh, të Shënjtit Apostull Xhakom
dhe të Presantifikatëvet. Liturgjia
bizantine karakterizohet nga solemniteti dhe
simbolizëmi; riti për praninë
e klerit të martuar, veçantinë
e strukturës arkitektonike, dhënien
e pagëzimit (për zhytje), krezmimin
dhe kungimin (sipas bukës e verës)
tek e njëjta cerimoni e të martesës
(kurorëzimi). |
TË
VËNURIT KURORË
Në
ritin e martesës bashkëdikojnë
dy shërbesa: shërbesa e fejesës
ose martesore që kulmon me shkëmbinim
e unazavet (prifti dhe kumbarët i ndërrojnë
për tre herë) që shërbyesi
i vendosën te gjishti i unazës së
dorës së djathtë si peng besje,
e shërbesa e martesës ose kurorëzimi.
Stefanoma (kurorëzimi), pika kryesore
i cerimonisë martesore, megjithëse
përmend në Shkrimet të Shenjta,
për të parët të krishterë
vinte nga konteksti pagan i pranishëm.
Shën Janji Krisostom thot se kurorët
janë simboli i fitores së nusës
dhe të dhëndërrit mbi pasionet,
në rradhë të parë mbi
epshin.
Pas shkëmbimit e trefishtë të
kuroravet, nga prifti dhe nga kumbarët,
ndjekin leximet të Epistullës (Ef.
5, 20-25) dhe të Vangjelit (Ungjillit)
(Jj 2, 1-11), bekimi i kupës e përgjithshme,
simbol harmonie, bashkësie e gëzimi
dhe vallja e Isaiës, kur prifti, duke
marr për dore nusën dhe dhëndrin,
i udhëheq rotull për tre herë
duke simbolizuar aq të qenët unik
i prirjes së krishterë sa hyrja
te përmasa e përjetshme.
|
JAVA
E PRIGATORËVET
Festë me datë të
lëvizshëm e varur nga Pashkët,
java që përkujton të vdekurit
bie përsëri midis fundit të
janarit e muajit e fjavarit, periudhë
te cila edhe qytetërime të tjerë,
si ai grek e ai romak, themelore për
caktimin e kulturës perëndimore,
kremtojnë rituale plotë sugjestionim,
përkatësisht gjatë festavet
“Antesterie” dhe “Febbruali”
që përkujtojnë e sigorojnë
përkrahjen e qytetarëvet e mbretërisë
pa dritë. Arbëreshët me rit
bizantin-grek, dje si sot, lartësojnë
“Shërbesën e varrimit”,
lutje korale për kujtimin e të vdekurëvet,
dhe sinjalizojnë alteritetin e kësaj
periudhë me përgatitje ushqimore
të veçanta (kollivi – grurë
të zier dhe bukë devocionale) të
dhëna më të shumtën si
lëmoshë vikaravet e të vdekurëvet:
të varfërit, lypëset dhe Prigatoret,
tipologji e veçante të maskuar
që në muzg enden rrugëvet e
qytetit. |
IKONA
Ikona
si shfaqje e Perëndisë, vend real
i pranisë hyinore, figurë e mbyllur
në një tablo teologjik vertikal,
baraslera e Biblës në formë
e ilustruar. Shfaqen në të parët
shekuj të krishtërimit, shembullit
më të lashtë kanë qënë
prishur nga tërbimi ikonoklast. Pjesa
më e madhe e ikonavet e qishavet arbëreshe
ndjek normën ikonografike kretase-veneciane.
Të shkruara mbi dërrasa të
përgatitura dhe të praruara në
mënyrën e nevojshme, janë të
vendosura mbi një ndarës përkatëse,
ikonostasi, dallim simbolikë, sipas Naxianxenit,
midis qiellit dhe dheut, që ndan shenjtëroren
nga anijata rezervat besnikevet.
top
|
| |
|
|
VESHJET
Shkëlqimi
i qëndisjevet me ar mbi mëndafshë
të thjeshte me ngyra të ndezura e mbi
shkëndijimin e xhipunevet llambadhori (jelekevet
fletje ari) i japën diçka mbretërish
veshjevet tradicionale të Frasnitës.
Veshja e martesës –
Stolitë: kamizolla –
fustan me tonalitete të kuqe të ndryshme
(nga purpuri deri në çiklamin), coha
– fustan i kaltër përmbi,
linja – këmishë
e bardhë me dekolte e zbukuruar nga dantella
të holla tyli të qëndisura, skola
– plotësues mëndafshi i bardhë
i qëndisur me ar për të zbukuruar
dekolten, xhipuni - jelek i kaltër
stofi lamé ari i qëndisur me pasuri
me fije ari, keza – plotësues
ari ose argjendi që mbulon topuzin, sqepi/velli
– vel tyli i bardhë i qëndisur hollësisht.
|
PASHKËT
E ARBËRESHËVET
Pashkët: festa e festavet, pika
qendrore e liturgjisë, fillimi i vitit liturgjik.
Java e Madhe parashikon shërbesa të shënjta
(akoluthie) gjatë shtatë ditëvet
të saj. Të parat tre ditë janë
kushtuar akoluthisë e Nimfios: Krishti, Dhëndrri,
i Vetëm Njeridashës (Monos o Filànthropos),
dhembjet dhe lavdia e Tij. Dhënia e Valit të
Shënjt (evchelaion ose lutje dhe val) ka vend
të Mërkurtjen e Madhe ; larja e këmbëvet
, darka mistike , lutja në Xhetsemanin e tradhtia
e Iskariotës janë pikat kryesore e përsiatjes
e të Ënjtes së Madhe e cila arrit
kulmin me leximin e Dymbëdhjetë Vangjelevet.
Kremtimi i Oravet të Mëdha dhe Lutja e
Mbrëmjes paralajmërojnë varrimin
e varrimevet: varri (epitàfios), që
përmban pëlhurën që paraqet
kurmin e mbështjellë me qefinin e të
Birit të Perëndisë, I qajur nga e
Jëma dhe nga ndjekësit e Tij, është
gati të qellet me procesion. Të krishterët,
duke kënduar Kalimerën e Javës së
Madhe dhe Vajtimin e Shën Mërisë,
shkojnë për tre herë nën varrin
e stolisur me lule për kujtimin e tre ditëvet
që Krishti ka shkuar nën tokë. Notat
plot hare të Allelujës shoqërojnë,
të Shtuntën e Madhe në mëngjes,
një kremtin plotë me sugjestionim ku prifti
shtron me fjeta dafine trollin e qishës. Errësirat
e natës janë korniza ideale për kremtimin
e “Fjalës së Mirë”: Krishti
u ngjall! Christòs anésti! Cristo
è risorto! Frasnita
është njera ndër bashkësitë
arbërishtfolëse që ruan në
mënyrë te veçante zakonet e Pashkëvet.
Frasnitë rron shpirti i lashtë i etnisë
arbëreshe. E Hëntja dhe e Martja e Pashkëvet
janë konteksti natyror të formavet origjinale
të përfaqësimit të identitetit.
Midis këtyre, Ushtria e Skanderbegut dhe
Vallja, valle me origjinë të lashtë,
që disa identifikojnë me choreolën
e Romakevet, me vallen pirrike ose me gru, valle
e lashtë me origjinë nga Delo e themeluar
nga Teseo. Vajzat të veshura me kostumin
e çmueshëm tradicional, të udhëhequra
nga “kapurelët”, vallëzojnë
duke vizatuar spirale të pazgjidhshëme
dhe duke kënduar vjershet të rapsodivet
që përhimnojnë vlerat themelore
të popullit arbëresh dhe heronjtë
e tij. Vallja, e vendosur si potkua, ecën
hijerëndë madhërisht nëpër
udhët e qytetit, rethon dhe zë rob armiq
simbolikë që, pas pagesës po aq
simbolike e shpërblesës (pije ose bonbone),
janë lënë të lirë. Afër
valles, “Ata ç’nxijen”,
shfaqje tipike e Frasnitës, që sinjalizojnë
me blozë fytyrën e atyreve që nuk
flasin arbërisht, dhe “Ata me kutullen”
që nënshtrojnë ata që kanë
flokët e thinjur puthjen rituale e kafkës
me paralajmërimin “memento mores!”
– “kujto se ke t’vdesh!”
top
|
|
VERA
Itinerari i shijshëm që mund të përshkohet
gjatë “La Strada del Vino e dei Sapori del
Pollino” (Udha e verës dhe të Shijevet
të Pulinit), bregëzohet Frasnitë, Qyteti
i Verës nga viti 2001, ku mund të shijohet alkimia
të D.O.Cut të Pollinos, që lindet nga takimi
midis rrushit të zi magliocco caninos, varietet autokton
hardhie, dhe aglianicos. Zemra të kuqe, rubin e qershi,
me shije të madhe dhe të strukturuar, me reflektime
manushaqesh që lëshojnë nota të freskëta
dhe dehëse mendërje, duhani dhe pemësh
të kuqe. Shumë interessante vera e bardhë,
e nxjer nga vinifikimi rrushevet verdena, iuvarella e
montonico bianco.
Verat D.O.C Pollino janë thelbësore për
të shtuar shijen e kuzhinës së vendit:
rashkatjel shpie me lëng shtjerri o kaciqi (makarona
shtëpie të ndërtuar me lëng qengji
ose keci), gjellë me mishë të kuqe, shtridhëla
me fasule (pastë shtëpie me forma të veçanta
e gatuar me fasule), lakra me fasule me kothra e me nula
(supë e lashtë me perime, lëkura derri
e salsiçe me dhjam) , asoje per mbrënda (gjellë
e shijshme me kokorec).
top
|
BIBLIOTEKA
NDËRKOMBËTARE “A. BELLUSCI”
Biblioteka
Ndërkombërkombëtare “A. Bellusci”
ka selinë në Via Pollino n. 84. Biblioteka,
pefshtaf i çmueshëm i vëllimeve
(më se dhjetëmil), periodikeve dhe revistave
të lidhur me kulturën arbëreshe,
me diasporën shqiptare nëpër botë
dhe me frymën shpirtërore bizantine-greke.
|
MUZEUMI
ETNOGRAFIK ARBËRESH “ARGALIA”
Arti i moçëm i endjes,
veglat, produktet manifakture, bota reale dhe simbolike
që këta përfaqësojnë e
shoqëruar me “këngët tradicionale
të argalisë” të intonuara me
mjeshtëri të rallë nga zonja Caterina
Bellusci, endëse dhe trashëgimtare e vetme
e një arti gjithë femëror.
|
QENDRA
VIZITJE E PARKUT KOMBËTAR TË PULINIT
Vegël e rëndësishëme
për gradimin turistik dhe e ambientit, strehon
Muzeumin e Biondryshimit, që përfaqëson
florën dhe faunën e njërit nga parket
më të gjerë të Europës
|
MUZEUMI I VESHJEVET
ARBËRESHE NË MINIATURË
Fryti i punës
certosine së Piccole Sorelle di Gesù,
muzeumi propozon një pamje panoramike e veshjevet
së gruas arbëreshe ndër gjithë
komunitet së Italisë e ndër tipologjit
e ndryshme. Gjatë fillit përcjellës
e shpërnguljevet midis dy bregdetevet e Adriatikut,
vizituesi mund të sodisë shpirtin mbretëror
që karakterizon veshjet e gruas arbëreshe.
top
|
|
PUNA
PRODHUESE
VËRTETUESË
SIGURUES
Istituto di Investigazioni Private di Mario La Rocca
via Masci 1 tel. 0981/32024
SHËRBYSE MAKINASH
“Mistral” di Parapugna Antonio via Groppa
4 tel. 0981/396810 – 347 4602577
HOTELE - QIRADHËNËSË
- B&B
Hotel Skanderberg s.n.c. Via Arcuri 24 0981/32117-0981/32682
Affittacamere Tre Stelle Via Che Guevara, 1 0981/32289
Affittacamere Il Quadrifoglio Via V. Arcuri, 8 0981/32545
B & B da Immacolata Via Pollino 82 0981/32392 –
340 3201092
B & B Pieffe Viale Europa 0981/32142 – 347
9156521
B & B Ka Drrasza Via dei Latini 61 0981/32626
B & B Casa Rosata, Via Roma 75 0981/32021
USHQIMORE
Laitano Rachele via Roma 127 tel. 0981/32143
Le Voci Giuseppe via Col. Pace 74 tel. 0981/32035
Mosca Lucia via Roma 179 tel. 0981/32364
Pace Giudice Natale C/so della Resistenza-Eianina tel.
0981/32365
“Salumeria del Corso” di Re Angela C/so
della Resistenza -Eianina
“da Franca” di Sancineto Franca via Col.
Pace 2/4 tel. 0981/32572
SIGURIME
Agenzia Studio 2000 di Prioli Nicola via Isonzo 2 tel.
0981/32393
RAS di Catapano Angelo via F.lli Cervi 2 tel. 0981/32427
INA ASSITALIA di Pace Roseti Carlo p.zza Scanderbeg
6 tel. 0981/32888
VEGLA DHE MAKINERI BUJQËSORE
– PLEHE
Blaiotta Salvatore via Roma tel. 0981/32331
De Paola Marietta via Variante tel. 0981/32316
“L’Agricola del Pollino” via Roma
2/4 tel. 0981/32331
“L’Agricola Meridionale” di Perrone
Angelo via Groppa 5 tel. 0981/32049
KARROCERI
Aversa Gaetano Svincolo A3 tel. 347/8488548
SHITJE MAKINASH
“Ylli Auto” di Pace Salvatore via Variante
tel. 0981/32589
Lanzillotta Adriano Leonardo via Arcuri tel. 0981/32600
AUTO TRANSPORTIME
Carlomagno Giuseppe viale Europa
Consorzio Autotrasporti Castrovillari c/da Zingara tel.
0981/32341
N.D.A. di D’Angelo Nicolangelo c/da Zingara tel.
0981/32793 – 0981/32386
NDËRMARRJE BUJQËSORE
Bellusci Rossella C/da San Leonardo tel. 0981/32529
Braile C/so della Resistenza, 151 tel. 0981/32138
Brunetti Maria via F.lli Cervi, 8 tel. 0981/32449
Ferrari Giuseppe via Arcuri, 5 tel. 0981/32436
Miraglia Basilio via Corvo, 15 tel. 0981/32016
Pellicano Margherita via Roma tel. 0981/32281
Rizzo Gennaro via Gorizia, 42 tel. 0981/32171
Spata Clementina C/da Colombrina tel. 0981/32671
BANKA
Banca di Credito Cooperativo di Spezzano Albanese svincolo
A3 tel. 0981/32893 – 0981/32894
BAR DHE RESTORANTE
“Bar Arbëreshë “di Arcidiacono
Concetta Corso della Resistenza – Eianina
“Bar Il Quadrifoglio” di Prioli Letizia
via Arcuri 8 tel. 0981/32545
“Bar Oasi” di De Paola Vincenzina via Col.
Pace 2
“Bar Lux” di Linza Maria via Roma 92
“Bar Millennium” di Laurenzano Mario via
Roma 207
“Bar del Corso” di Carlomagno Giuseppe via
Roma 80 tel. 0981/32605
“Bar Mediterraneo” svincolo A3 tel. 340
3201092
“Skanderberg” s.n.c. – Albergo-Ristorante-Oleoteca-Enoteca
via Arcuri 13 tel. 0981/32117 – 0981/32362
“Il tempio” Ristorante-Pizzeria via della
Liberazione 25 tel.0981/32579 - 338 523744
“Ristorante del Pollino Il Baffo” via Roma
tel. 0981/32095
“Tre Stelle”-Ristorante-Pizzeria svincolo
A3 tel. 0981/32289
KARBURANTE
Carburanti Sud s.r.l. via Autostrada SA/RC tel. 0981/32361
Carburanti Sud s.r.l. via Roma 12 tel. 0981/32730
De Paola Gigino Stazione di Servizio Esso S.S. 105 tel.
0981/32007
Meridionale Carburanti Agricoli s.a.s. di Genovese Mario
& C. S.S. 105 tel. 0981/32659
KARTOLERI
“Rosy Bazar” di Bianco Rosa via Arcuri 18
tel. 0981/32178
ARTIKUJ SHTËPIAKË
“Mondo Casa” di Rugiano Maria via Arcuri
TREGTARE SHËTITËSE
MBI ZONA PUBLIKE
Angelini Nicola via Montessori, 4 tel. 0981/32508
Annichino Alessandro via Col. Pace tel. 0981/32612
Armentano Leonardo via Pollino, 32 tel. 0981/32557
Blaiotta Michele via Eiano, 9
Carlomagno Pasquale via Rodotà, 8
Favale Rosario via Cavour, 11 tel. 0981/32727
Ferrari Domenico Salvatore via Roma, 141 tel. 0981/32115
Frascino Gennaro via Marconi, 14 tel. 0981/32222
Guglielmi Pietro via Pollino, 20
Lo Prete Anna via Gullo, 7 tel. 0981/32391
Mazzafera Pietro c/da Commenda tel. 0981/32152
Muti Gaetano via della Montagna 10 tel. 0981/32230
Pace Francesco via Diaz, 10 tel. 0981/32756
Perrone Giuseppe viale Europa, tel. 0981/32233
Perrone Mario via Col. Pace, 2 tel. 0981/32090
Zaccaro Vincenzo via Arcuri, 25
KOMPJUTER DHE PAJISE KOMPJUTERESH
“Webnet Studio” di Angelo Ferraro via Diaz
32 tel. 0981/396813 328 8222882
DEKORATORE NDËRTIMI
Gaetani Francesco viale Europa, 35 tel. 0981/32632
Sancineto Pietro via Dorsa, 17 tel. 0981/32520
QOSHKE
Laitano Rachele via Roma 127 tel. 0981/32143
MJESHTRA NDËRTIMI
Blotta Giuseppe via Godetti tel. 0981/32398
De Paola Francesco via dei Coronei tel. 0981/32702
La Rocca Battista via Garibaldi 5 tel. 0981/32474
Martino Salvatore via Garibaldi 15
Montesano Nicola via Bilotta 13
BOTIME
Jeta Arbëreshe (Mondo italo-albanese) - Mensile
Bilingue di Informazione e Cultura Arbëreshe, in
Italia e nel Mondo Direttore Responsabile Agostino Giordano
Tel. 0981 32539
Lidhja – Unione Organo di stampa della biblioteca
“A. Bellusci”- Rivista semestrale italo
- greco – albanese – Direttore Responsabile
Papàs Antonio Bellusci
FARKËTARE
Lesce Francesco via Allende tel. 0981/32069
ZDRUKTHËTARE
Frascino Vincenzo C/so della Resistenza 1 – Eianina
tel. 0981/32890
Forestieri Giuseppe via Roma 239
Gioia Battista via Colombo 4 tel. 0981/32882
FARMACI
Dott.ssa Rita Calabrese Piazza Giovanni XXIII tel. 0981/32554
LULE DHE QANDA
“Idea Verde” di Donato Francesco via Roma
145 tel. 0981/32887
“Fantasie Profumate” di Laitano Vincenzo
viale Europa 6 tel. 0981/32036
Oplanti Flora s.r.l. Unipersonale – Ingrosso via
Commenda 3 tel. 0981/32705
MULLI VALI
Braile Antonio C/so della Resistenza 15 – Eianina
tel. 0981/32497
“Oleificio del Pollino” di Di Pace Vittorina
via Col. Pace 33 tel. 0981/32318
GOMISTE
F.lli Vincenzi S.S. 105 tel. 0981/32396
Palazzo Carmine C/da Commenda 16 tel. 0981/396839
SHUMICA SALLAME DHE DJATHËRA
Perrone s.r.l. via Groppa tel. 0981/32850
INSTALIME ELETRIKE DHE
TERMO-HIDRAULIKE
Besalba via Marcellino 51
Capparelli Vincenzo via U. Foscolo 8 tel. 0981/32422
De Tommaso Antonio via Manzoni 9 tel. 0981/32292
De Paolo Angelo via Trieste, 8
La Rocca Antonio trav. Kennedy, 7 tel. 0981/32595
Randelli Francesco via P. Scura tel. 0981/32553
Termoidraulica De Stefano via Roma tel. 0981/32352
INDUSTRI E DJATHIT
Casearia Astorino C/da San Leonardo tel. 0981/32379
Azienda Agricola di Trombino Sara C/da Carpanzacchio
tel. 349/5220415
LABORATORE TEKNIKJE DENTARE
”Immagine Dentale” di Liguori Piergiorgio
via Roma 158
DRU PËR ZJARR
Ambrosano Agostino via Pasolini 8, tel. 0981/32498
Armentano Antonio via Gorizia 99, tel. 0981/32140
Bauleo Francesco via Gramsci 19 tel. 0981/32133 339
7252853
MISHË
Di Cunto Vincenzo via Col. Pace 2
Monci Giuseppina via Roma 135
MATERIAL NDËRTIMI
DHE DEKORE
Calcestruzzi s.p.a. S.S. 105 tel. 0981/396854
SAPIC COLOR di Sancineto Pietro e Cariati pierina via
Dorsa 17 tel. 0981/32520
Schifino Legnami s.n.c. di Schifino Pierluigi &
C. C/da Brego tel. 0981/32112
Termocasa s.n.c. di Vincenti e Muti via della Liberazione
1 tel. 0981/32804 – 0981/396836
ZG s.a.s. di Zulli Giuseppe & C. via Commenda tel.
0981/32023
Zulli Centro Ceramiche s.r.l. svincolo A3 tel. 0981/32149
– 0981/32015
KINKALERI
Donato Gennaro via Roma, 121
OFIÇINA
Blaiotta Giuseppe via Principe Umberto,1 - Eianina
Blaiotta Salvatore via Roma 2/6 te. 0981/32331
Pace Salvatore C/so della Resistenza –Eianina
tel. 0981/32589
Pulice Eugenio via della Montagna, 48 tel. 0981/32147
La Rocca Francesco Svincolo Autostradale tel. 0981/32037
Bruno Pietro S.S. 105 tel. 0981/32039
NDERIME VARRIMI
Massaro Antonio via Roma 22 tel. 0981/32824
BUKË
“Baroni” di Perrone Leonardo via Piave,
23 tel. 0981/32126
“Le Voci” di Le Voci Giuseppe via Col. Pace,
80 tel. 0981/32035
PARUKIERE - MJEKRARË
Ambrosiano Franca Pina – Parrucchiera per Signora
via Roma 31
Buccino Anna Maria – Parrucchiera Estetista via
Roma 124 tel. 0981/32738
La Froscia Rosa Maria – Parrucchiera per Signora
via Dorsa 27 tel. 0981/32307
Pesce Roberto - Parrucchiere Unisex via Roma , 76 tel.
0981/32829
Scarponetti Antonio - Barbiere via Roma 149
TEKNIKE SIGURUESE
Camodeca Giuseppe via Matteotti tel. 0981/32404
PRODHIME TIPIKE DHE SOUVENIR
Aversa Carmela via della Liberazione, 32
KUSTURIERËRA
Sartoria Barulli Angelo via della Liberazione 1 tel.
0981/32082
SHENJA QARKULLIMI RRUGOR
La Rocca Giuseppe vico Pitagora 5
MA. CAR. di Scorza Mario via Nicoletti 1 tel. 0981/32678
338 8387527
Metal Segnal Costruzioni s.r.l. – Segnaletica
/Edilizia - via de Cardona tel. 0981/32848
ZYRA AVOKATI
Scaravaglione avv. Giuseppa via Della Montagna, 48 tel.
0981/32686
ZYRA MJEKËSH
Capano dott. Pasquale c/da Commenda tel. 0981/32618
Ferrari dott. Domenico, ginecologo, via Arcuri 28 tel.
0981/32061
Ferrari dott. Tommaso, dentista, via Roma 124 tel. 0981/396844
Grisolia dott. Aldo via Col. Pace 20 tel. 0981/32139
La Rocca dott. Mario, medico del lavoro, via Roma 2
tel. 0981/32146
Morrone dott. Costantino , dentista, via Morse
Miraglia dott. Pietro via Roma 169 tel. 0981/32637
Placco dott. Giuseppe, ginecologo, piazza Scanderbeg
2 tel. 0981/32264
ZYRA TEKNIKE
Studio tecnico ing. Braile Domenico C/so della Resistenza
147-Eianina tel. 0981/32649
Studio tecnico ing. Falduto Antonino via Arcuri 37 tel.
0981/32513
Studio tecnico ing. Frascino Antonio via Colombo, 11
tel. 0981/32375
Studio tecnico arch. Pellicano Francesco via Roma 175
tel. 0981/32322
Studio tecnico arch. Policastro Domenico via Gullo,
25 tel. 0981/396895
Studio tecnico geom. Ricioppo Francesco via Aldo Moro,
tel. 0981/32757?
DUHAN
Martino Marika via Roma 127 – Tabacchi-Ricevitoria
Miranda Lodovico via Roma 1
Pace Giudice Natale C/so della Resistenza-Eianina tel.
0981/32365
INSTITUT RROJE
Assipol s.r.l. via Allende 4 tel. 0981/32801 –
0981/32803
Assipol s.r.l. via Arcuri e tel. 0981/32782
VERA
Bellizzi Vini di Gaetano Bellizzi via Melissa 7 tel.
0981/32570
Vignaioli del Pollino C/da Ferrocinto – Castrovillari
tel. 0981/38035
Vini Miraglia di Basilio Miraglia via Corvo tel. 0981/32016
top
|
SHOQATA
Pro loco “V. Dorsa”
Associazione di Promozione Turistica
Corso della Resistenza, 10 - Eianina
Pres. Roberto Ceccarini
Ass. Culturale “Jeta Arbëreshe”
Via Marconi, 30 - Eianina - Tel-fax 0981/32539
E-mail: jetarbreshe@libero.it
Dir. Resp. Agostino Giordano
Ass. Culturale “Vëllamja”
Via Clavaro, 1 - Eianina - Tel. 0981/32261
Pres. Carmela Cerchiara
Cooperativa “Aquila Reale”
Via della Liberazione - Frascineto
Tel. 0981/32549
E-mail: info@aquilareale.org
Amm.re Carmela Aversa
Società Sportiva Frascineto
Via Diaz c/o Scuola Elementare - Frascineto
Cell. 339/2890150
Pres. Giuseppe Buonamano
Circ. Culturale “V. Dorsa”
Via Roma - Frascineto
Circ. Ricreativo “3a Età”
Frascineto
P.zza Skanderbeg
Circ. Ricreativo “3a Età”
Eianina
C.so della Resistenza
Circ. Ricreativo “3a Età Femminile”
Frascineto
Viale Europa
Associazione Scuola di Danza Bolero
Associato UISP - Via Melissa - Frascineto
Tel. 347.0837769
Resp. Donatella Tullio e Rosina Muscolino
Associazione Vatra “Papàs Solano”
P.zza Skanderbeg - Frascineto
Tel. 0981.32731
E-mail: caterinadduci@virgilio.it
Pres. Dott.ssa Caterina Adduci
Associazione di Volontariato Protezione Civile
“Gruppo Soccorritori Aquile del Pollino”
Via Trieste, 4 - Frascineto - Tel. 349.1239698
Pres. Dott. Natale Mastrota
Associazione Socio-Culturale Centro Ricerche
“G. Kastriota” - Via Pollino -
Frascineto
Tel. 0981/32048 - E-mail: lidhja@tiscalinet.it
Pres. Papàs Antonio Bellusci
Associazione “Strada del Vino e dei Sapori
del
Pollino” c/o Comune di Frascineto - Sportello
Linguistico Comunale
top
|
|
NGJARJE
1 janar – Shën
Vasili i Madh - Ejaninë:
festa e shënjtit mbrojtës me procesion
6 janar – Teofania
- Riti i “Agiasmos”:
bekimi solem i ujëravet
Dy javë para fillimit e
Kreshmës - Java e Prigatorëvet /
Java e të Vdekurëvet
Kremtimi i Shërbesës së
Varrimit (nga e hëna deri të prëmten)
– Shpërndarje gruri (të prëmten)
– Kremtim te Sheshi i Shën Pietrit (të
shtunë në mëngjes).
Prigatoret: fëmijët dhe të rriturit vishen
me çarçafë të bardhë dhe
lypin të ngrën për lëmoshë
në emërin e të vdekervet.
Të dieltën pas të
Mërkurën e Hivet: Karnivalluni –
Çahën poçet
Zakon kureshtar me finalitetin e rrënimit të
vegëlavet shtëpiake për ndalimin e zierjes
së mishit dhe lëkura e derrit dhe për
ndihmuar agjërimin e Kreshmës.
Të Dieltën e Dhafnës
- Procesioni solemn .
Java e Madhe
Nga e hëntja deri të mërkurtën:
Mëngjesori i Dhëndërrit
Të ënjtën: leximi i Dymbëdhjetë
Vangjlevet
Të prëmten: varrimi solemn për vdekjen
e Krishtit – Procesioni
Pashkët
Të Dieltën e Pashkëvet: kremtimi i Liturgjisë
Hyjnore – Ka Sheshi i Qishës: shpërndarja
e vezevet të kuqe dhe e kuleçevet.
Të Hënten e Pashkëvet: parakalimi i grupevet
folkloristikë të ardhur nga komunitetet e
tjera arbëreshe.
Të Martën e Pashkëvet: Vallet –
Ata ç’nxijen – Kutulla – Ushtria
e Skanderbekut
Dy të diela pas Pashkëvet: Shën Mëria
Këtje Lartë
Ejaninë: Festa e Shën Mërisë Këtje
Lartë; vallet dhe parakalimi i grupevet folkloristike
të ardhur nga komunitetet e tjera arbëreshe.
Panair Pan-arbëresh
Shfaqje e periudhës pranverore me datë të
lëvishëme.
29 theristi –
Të Shënjtët Pietri dhe Pali
Tregu i përvitshëm i prodhimevet të hershëm
, i djathit dhe i gjizavet të thata.
Processioni pasdrekës – Shfaqje.
2 llonar: çmimi
letrar “Il gusto del territorio” për
rritjen e vlerës e burimevet njerëzorë
dhe kulturorë të Kalabrisë.
30 llonar/13 gusht:
Qisha e Madhe - 18:30: kremtimi i “Paraklisis”
për nderin e Hyjlindëses së Perëndisë.
10 gusht – “Calici
di stelle”
Mbrëmje në shenjën e astronomisë
dhe e ngjërimit e verës dhe prodhimevet tipike.
14 gusht - Qisha e Madhe – 17:00: shpërndarja
bukës për devocionin e Shën Rokut.
15 gusht – Fjeturit
e Shën Mërisë Virgjër
Qisha e Madhe: kremtimi i Liturgjisë Hyjnore –
Procesioni
14 vjesht – Lavdërimi
i Kriqit
Qisha e Madhe: kremtimi i Liturgjisë Hyjnore –
Bekimi i borzilokut – Procesioni – Loja
e arravet.
30 Shën Mërti
: Qisha e Madhe: fillimi i nëntërrokësh
për nderin e Ngjizjes e Sh. Anës.
9 Shën Ndre: Ngjizja
e Shën Anës
Qisha e Madhe: kremtimi i Liturgjisë Hyjnore –
Procesioni
10 Shën Ndre
Qisha e Shën Luçisë: treshe për
nderin e Shën Luçisë, dëshmore
sirakusane.
12 Shën Ndre:
zjarre për nderin e Shën Luçisë
13 Shën Ndre:
Shën Luçia – Procesioni
20/23 Shën Ndre:
Qisha e Madhe: funksione fetare për Natallet/Krishtlindjet
24 Shën Ndre –
vigjilja e Natallevet/Krishtlindjes
Qisha e Madhe: Mesha e mesnatës.
25 Shën Ndre –
Natallet / Krishtlindja
Qisha e Madhe – 16:00: puthja e këmbës
së Shën Buminit.
26 Shën Ndre –
Ejaninë: Qisha e Shën Vasilit të Madh:
funksione fetare për nderin e Shën Vasilit
të Madh.
top
|
NUMËRAT E DUHUR
Bashkia
Via Roma
Centralini: 0981/32013 fax: 0981/32488
Sindëku: 0981/32487
Sekretaria: 0981/32488
Policia Bashkiake 0981/32013
Zyra postare
Via Diaz tel. 0981/32103 0981/32582
Murgesha Basiliane
Via Roma 247 tel. 0981/32019
Istituti Përmbledhës “E.
Koliqi”
Via F.lli Cervi tel. 0981/32027
Via V. Diaz tel.0981/32027
Via Nicoletti – Eianina tel. 0981/32560
Uniteti Socio Sanitare Lokale n. 2 –
Zyra Sanitare
C/so della Resistenza – Eianina tel. 0981/32670
Shërbimi i Ndihmës së
shpejtë
Tel. 0981/73221
Farmacia Calabrese
Piazza Giovanni XXIII tel. 0981/32554
APT Shërbimi për Informacione
Turistike
A3 SA/RC – Stacion shërbimi Frascineto
Ovest
Tel. 0981/32710
Shoqata Turistike Pro-Loco “V.
Dorsa”
C/so della Resistenza – Eianina
Tel. 0981/32558
Biblioteca Ndërkombëtare “A.
Bellusci” e Museumi Etnografik “Argalia/Il
telaio”
Via Pollino 84 Tel/fax 0981/32048
Policia Rrugore
Svincolo A3 - Tel. 0981/396111
Ndihma Rrugore A.C.I.
Via Roma, 10 tel. 0981/32129
CAI Club Alpino Italiano Sottosezione
del Pollino
Tel. 347 6550784 - 328 1026646
Ndihma malore
Tel. 339 6197005
Shoqata e Shërbimit Vullnetar Mbrojtja
Civile “Gruppo Soccorritori Aquile del Pollino”
Via Trieste 4 tel. 349 1239698
top
|
FRASNITA
MBI WEBIN
http://www.comune.frascineto.cs.it
http://www.frascinetoweb.it
http://www.bibliotecabellusci.it
http://www.vinopollino.com
http://www.aquilareale.org
http://www.parcopollino.it/comuni/frascineto.htm
http://www.cmpollino.it
http://www.arbitalia.it
http://www.bbpieffe.it
top
|
|
|
|
shfaqje për gjashtëqind vjetorin